Sanctiewet en sanctiescreening.

De Sanctiewet 1977 vormt de nationale grondslag voor het uitvoeren van internationale sanctiemaatregelen in het financieel verkeer. In EU-verordeningen en nationale regelingen zijn drie soorten financiële sancties te onderscheiden: een gebod tot het bevriezen van tegoeden en activa van aangewezen personen of entiteiten, een verbod om hen direct of indirect middelen ter beschikking te stellen, en een verbod of restrictie op het verlenen van financiële diensten.

Voor het financieel verkeer zijn AFM en DNB belast met het toezicht op naleving van de Sw. Zij hebben gezamenlijk de Regeling Toezicht Sanctiewet 1977 (Rtsw) vastgesteld. Die schrijft voor dat een instelling maatregelen treft om te controleren of relaties voorkomen op één of meer sanctielijsten: EU-besluiten en -verordeningen, de nationale Terrorismelijst (Sanctieregeling Terrorisme 2007-II) en VN-Veiligheidsraadresoluties.

Nee. Een instelling moet continu kunnen detecteren of haar relaties op de lijsten voorkomen — of haar diensten en transacties daarop betrekking hebben — en DNB daarover onverwijld (kunnen) informeren op grond van artikel 3 Rtsw. Deze eis kan níet risicogebaseerd worden ingevuld: de instelling kan niet kiezen óf zij de sanctieregelingen naleeft en afzien van continu screenen. Wel is een eigen risico-inschatting nodig vóór de inrichting van de maatregelen (bijvoorbeeld binnen de SIRA).

De Rtsw hanteert een ruime definitie: ieder die betrokken is bij een financiële dienst of transactie. Daaronder vallen onder meer cliënten, vertegenwoordigers en gemachtigden, UBO’s, begunstigden van een product of overboeking, de wederpartij bij een transactie, en bestuurders van cliënten en gerelateerde partijen. De ruime reikwijdte volgt uit het feit dat zowel direct als indirect ter beschikking stellen van middelen of diensten onder de sancties valt.

Middelen beschikbaar maken aan een persoon of entiteit die niet zelf op een lijst staat, maar die voor 50% of meer eigendom is van — of onder zeggenschap staat van — een gesanctioneerde persoon, geldt als indirect ter beschikking stellen aan die gesanctioneerde (EU-richtsnoeren 2013). Staat de eigenaar met 50%+ of de zeggenschaphebbende op een lijst, dan moeten ook de tegoeden van de rechtspersoon bevroren worden en mag er niets naartoe. Omdat zeggenschap geen 50%-belang vereist, brengen instellingen in de praktijk ook UBO’s onder 50% (vaak vanaf de Wwft-grens van 25%) in kaart.

Bij transacties worden de betrokken partijen getoetst aan de sanctielijsten. De minimale velden waartegen wordt gefilterd zijn opdrachtgever, begunstigde, plaatsnamen, land en omschrijving. Instellingen in het betalingsverkeer filteren de SWIFT MT-series en -velden (inclusief n99) en SEPA-berichten, op basis van een gedocumenteerde risico-afweging. De AO/IC wordt zo ingericht dat ook bij betalingen via derde partijen aan de sanctieregelgeving wordt voldaan.

Bij een daadwerkelijke hit bevriest de instelling de tegoeden en meldt zij direct aan de toezichthouder via het door AFM en DNB opgestelde meldformat: identificerende gegevens (naam, alias, woon- en geboorteplaats, geboortedatum), de aard en omvang van de bevroren tegoeden of activa, de ondernomen actie en de toepasselijke sanctieregeling(en). False positives worden niet gemeld; bij twijfel doet de instelling eerst nader onderzoek. Een bestaande klant mag niet worden “afgeschud” — in voorkomende gevallen kan ontheffing bij het ministerie van Financiën worden aangevraagd.

Bevriest een instelling op basis van een hit, dan beoordeelt zij ook het transactieverleden op signalen van witwassen of terrorismefinanciering; bij een vermoeden volgt een melding aan de FIU op grond van artikel 16 Wwft. Tegoeden blijven bevroren tot de sanctieregeling wijzigt, ontheffing wordt verleend of de minister/DNB anders bericht. Gemelde gegevens worden bewaard tot vijf jaar nadat de betreffende sanctieregeling niet meer van kracht is.

Ja. Op 17 februari 2026 is het wetsvoorstel voor de Wet internationale sanctiemaatregelen bij de Tweede Kamer ingediend (dossier 36898), dat de Sanctiewet 1977 moet vervangen. Kern: bestuursrechtelijke handhaving naast het strafrecht, een centraal meldpunt sancties, betere grondslagen voor gegevensdeling en geactualiseerde toezichtbevoegdheden. De parlementaire behandeling loopt: de regering beantwoordde het verslag en diende een eerste nota van wijziging in (beide gedateerd 17 juni 2026) en een tweede nota van wijziging (5 oktober 2026); het plenaire debat in de Tweede Kamer staat gepland voor 2 november 2026.

FIU-Nederland meldde op 6 oktober 2026 dat zij over 2025 2.494 verdachte transacties met een sanctiecomponent heeft vastgesteld. Terugkerende patronen zijn U-bootconstructies via derde landen, betalingen via derden, layering en handel in dual-use- en luxegoederen, en schijnconstructies rond olie en gas. Die patronen horen als scenario’s thuis in de SIRA en de transactiemonitoring.

Bereid u voor op bestuurlijke boetes en herstelmaatregelen bij tekortschietende sanctienaleving — waar nu vrijwel alleen het strafrecht en informele toezichtinterventies bestaan. Praktisch: zorg dat governance, screening, meldprocessen en dossiervorming de toets van bestuursrechtelijke handhaving kunnen doorstaan, en volg de invulling van het centrale meldpunt zodat meldstromen (DNB, FIU, meldpunt) niet gaan overlappen.